دار السلام

می­دانید که واژه «اُستاد» با «ستاد» و «ایستادن» هم ریشه است و نیز با واژه­هایی چون stand. استاد است که به شاگرد ایستادن بر روی پای خودش و یافتن هویت علمی را عطا می­کند. جلال آل­احمد می گفت: «برخی از آنانی که استاد نام دارند، در واقع اوستا هستند.»

البته اغلب همان اوستاهای قدیم هم (اوستا کفاش، اوستا حمومی) خیر و برکت های زیادی به مردم می رساندند و خالص و باخدا بودن؛ دست کم کاری که عنوان آن، «صدّ عن سبیل الله» باشد، نمی­کردند.

این پیام را گویا یکی از دوستان برای بنده فرستاده:

پنج شنبه 7 بهمن 1389 ساعت: 19:47                           توسط: حم

سلام از وبلاگ باصفا و خالصتان کمابیش بهره مندم.

آیا در وبلاگتان از سفر استاد به مالزی و اقامت ایشان در آنجا و بی خیالی متولیان قرآنی یادی نمی کنید؟

 والله چه عرض کنم؟

ایشان اسم مستعار یا مختصری هم گذاشته است که خیلی به «حم و الکتاب المبین» می­خورد!

چندی پیش در مصاحبه­ای از بنده پرسیده شد:

«وضعیت رسیدگی و حرمت به اساتید و پیشکسوتان این رشته هم اکنون چگونه است؟»

عرض کردم: «ببینید بنده در این رشته علوم تحصیل کردم و از آغاز تحصیل دانشگاهی از سال 1389 تا کنون، سه تن از اساتید برخوردار از شخصیت و هویت علمی شاخصی بودند و به ما نیز به فراخور حال و توانمان، از توشه های دانش و بینش خود عطا کردند بیدریغ؛ از این اساتید، یکی زنده یاد استاد علی اکبر غفاری بود که در جهان تشیع معاصر کسی مانند او نبود یا کم بود. آن دانشی­مرد بزرگ که سخن اهل­بیت و کلام وحی را با مذاق جان چشیده بود، کسی که تماشای راه رفتنش برای ما لذت بخش بود و زنده­کننده مشی «عِبَادُ الرَّحْمَنِ» بود، سخنش عذب فرات بود و خلقش شمیم عنبر و عود می­داد. مردی که به قول زنده­یاد سید محمد محیط طباطبایی در باره سید جمال، در کنارش نقاره و کوسی نبود و پشت تصویرش، هاله­ای از نور چشم ها را نمی زد، دست­بوس و کفش­جفت­کنی نداشت، دانشی­مردی بود که تا سنّ هفتادوپنج­ سالگی به قول استاد مهدوی راد، با کدّ یمین زندگی خود را تأمین ­کرد و آبروی فقر و قناعت نبرد. من می­دانم که آن مرد منیع و عفیف النفس از تنگناها و مضیقه­های مالی نیز رنج می­برد و برای تأمین معاش خود به صورت  حق­التدریس این جا و آن جا تدریس می­کرد. در سال هفتادوپنج شمسی، «حق­التدریس» به ازای ساعتی «هفتصد تومان» معادل «هفت هزار ریال تمام» بود. البته این اجبار، فرصتی را به دست برخی دانشجویان گهرشناس می­داد که از گنجینه دانش وی نصیب خیر بَرند.»

در یکی از جاها، جوان جاهل لمپنی­مسلکی که می­گفت: من استاد بسیار بزرگی هستم، و تصریح می­کرد که بعد از چهارده معصوم، و یکی دیگر (از همان اوستاها که یادشان در ادامه سخن خواهد آمد)، کسی به کبریایی و عظمت او نیامده، همان تدریس او را هم بدون اطلاع استاد قطع کرد.

استاد، در یکی از روزها هنگام بازگشت از تدریس با بدنی رنجور، چشمهایی کم سو، گوشهای سنگین و با پای پیاده ـ زیرا امکان این که ظاهرا یک آژانس برای وی کرایه کنند به راننده آن دو هزار تومان پرداخت کنند وجود نداشت ـ هدف اصابت یک خودرو قرار گرفت؛ راننده ی آن، مرد بی نظیر و آن استاد بزرگ دانش حدیث و اخلاق انسانی و حرّیت و آزادگی را زیر گرفت و ظاهراً هم از مهلکه گریخت. و البته اگر هم می­ماند و زندان می­رفت، دیگر استاد غفاری، زنده شدنی نبود.

                کشیده است در کوی دلدادگان      

                                                     میـان دل و کـــام دیوارها

                چــه فرهــادهــا مـرده در کوهها                

                                                     چه حلاجها رفته بر دارها

 استاد دیگر در این بین، جناب استاد محمد علی لسانی فشارکی بود. که او هم با دشواریهای فراوانی زندگی خود را پیش برد و الان هم به سفری دور از کشور رفته است، خودش می­فرمود برای مطالعه و تحقیقی قرآنی در یکی از کشورها. استاد حق بزرگی بر گردن ما داشت. و دارد.

اما این اساتید بزرگ، استاد لسانی فشارکی، استاد غفاری و یک استاد دیگر که فعلاً نامش بماند، در دانشگاهی پاگرفته بر اُسُس اخلاص و تقوا در زیر سایه مرد دین و معنویت، آیت­الله مهدوی کنی، به ما کلیدهای مهمی در تدبّر قرآن عطا کرد. کلیدهایی که مشابه آن را در نزد استادهای دیگر نیافتیم، ابداً.

گویی هم قرار نبود، نام این اساطین و اساتید به کمک رسانه­ای، «ماندگار» بشود. شاید درست مثل استاد بزرگ سید جعفر شهیدی که وقتی او را خواندند برای این که در رسانه، «ماندگار»ش کنند، فرمود: «ماندگاری از آن اوست. كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَالإكْرَامِ ... تَبَارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلالِ وَالإكْرَامِ.»

اما این همه عزّت و مناعت، توجیه­گرِ کم­کاری و تقصیر ما نتواند شدن.

برادرم دکتر حسین مرادی عزیز، برایم پس از رفتن یکی از این اساتید، برایم پیامی در این زمینه فرستاده که:

شربتی از لب لعلش نچشیدیم و برفت

                                        روی مه پیکر او سیر ندیدیم و برفت...

اما بنده در این جا اگر بخواهم پناه به شعر ببرم، این چامه­ای زنده­یاد «وحید دستگردی» را خطاب به شاعر آزادیخواه، بزرگترین استاد سخن عراقی در قرن پیشین، «میرزا صادق خان امیری قائم­مقامی، ادیب­الممالک فراهانی» را به یاد می­آورم که در اوایل قرن شمسی حاضر سروده شده و بنده حدود یک ربع قرن قبل، آن را در مقدمه دیوان ادیب دیده­ام.

در این جا مایلم که این چامه را به زنده­یاد استاد علی­اکبر غفاری و آن دو استاد دگر تقدیم دارم.

اصل موضوع قصیده، نقش بزرگ ادیب­الممالک در سخن نظم و نثر است. این سروده، بسی مفصلتر از چیزی است که در اینجا آمده؛ بخشی از آن را از حافظه خود نوشته­ام، مقداری از آن را تلخیص کرده­ام و اندکی نیز خودسانسوری... چاره ای نبود، به هر حال، زبان، زبان شعر است، آن هم شعری آکنده از انواع مبالغه­ها و تشبیه­ها و گاه، طغیان قلم. و چنین است که باید آن را با مسامحه خواند و هر چیزی را در آن نباید به منظور گرفت.

باری، «ای بزرگ استاد دانشور» در ابیات این قصیده باشد برای زنده­یاد علی اکبر غفاری و «مرحبا استاد» آن باشد برای سفرکرده­ای که هر کجا هست، خدایش به سلامت دارد:

مرحبا استاد...

 رخنه افكن گشت در كاخ سخن سيل خطا

                              اي سخــن گستر صواب آن شد كه برخيزي زجا

زير كاخ سيل­پيــرامون نمــي شايد نشست

                              دست و پا كن پيش از آن كت بر سر آيد اين سرا

پيكر شعر و ادب لرزان شد از بحــــران و تب

                              اينـــك اينـــك هــم مـــداوا بــايــد و هــــم احتمــا

بــــا تاسف چنــد بــايد ديــد در بـــازار شعــر

                              ... صــــرّاف است و ... نـقّاد و ... مـــوزون ســــرا

... در بـــازار شعر ار نيست صــراف سخـــن

                              از چـــه رو يـــاقــوت را خـــرمهـــره هشتـــه زير پا

كـــي شــود خــرمهـره با ياقوت رمّاني قرين

                              كــاين نـــژاد پـــاك خـــورشيـد است و آن نسل ...

كي امير جنگ گـردد شـــــوخ نـــاديده نبـــرد

                              كــي تــــوانـــد گـــشت از ده­ رانــده در ده دهخـدا

درزيِ بيگانــه بـــر قدّ سخن شد جــامــه دوز

                              لاجـــرم پيراهــــن فضــــــل و بلـــــــاغت شد قبـــا

مدح ايـــن خيـــاط را ایهــام مــي گويد نه من

                              خـــاط لـــي زيـــدٌ قبـــاءً ليـــت عينــيــنــه ســواء !

شعر مضمون است و پس معنا و وزن و قافيه

                              تـــا ابــــد سُتــــوار بـــر ايــن چار ركن است اين بنا

دنگ­دنگ ساعت دوشش­شماری بـرتــر است

                              از یکـــی شهنـــامـــه نـــزد ایــــن گــــروه اغــبــیـا

گر بپرسي وزن شعرت كو بگويد وزن چيست

                              روزگـــــار تــــازه مــــا كهنــــه كـــرد ايــن حـرف ها

ای ز رخسار سخن گردیده بـــر خـــاک آبریــز

                               ای حیــــا انــــدر محیّـــــای تـــو رشـــک کیمیـــــا

              ***

پهلوي اين پهنه خوابيده است استـــادي بزرگ

                               از بيـــان انــــدر نمــــون و از فصـــاحــــت در نمـــا

آن مِهین عیسی كه احيا داشت دانش را به دم

                               آن مِهيـــن مــوسي كـــزو چــوبين قلم شد اژدها

برتر از موسي نشاند هر كــه را گـــويد مـــديــح

                               پستر از قـــــارون كشانــــد هــــر كه را گويد هجا

زين كند چون توسن طبـع از بــــراي دار و گيــــر

                               ذوالفقــــار خــــامه در كـــــف پـــا فشـــارد در غزا

شاعران زير لــواي افتخـــارش گشتــــه جمــــع

                               هــــم چـــــو خيــــل انبيــــا زيـــر لـــواي مصطفي

اوست پيش­آهنگ و دنبالش مضامين رهسپــــر

                               اوست خوان­سالار و بر خوانش سخن­سنجان گدا

چون غزل خواند زمين و آسمان آيد بــــه رقـــص

                             چـــــون رثـــــا خــــوانــــد شـــود مـــوّاج طوفـان بكا

راوي اشعــــار وي بـــر طــــرف بستــــان بلبلان

                             و از غــــــريو بلبلان هــــــر هـــفـــت گنبـــد پـر صدا

مــــرحبـــا استــــاد نظـم و نثــــر كـــز گفتار وي

                             نثـــــره انـــــدر چـــرخ گيــــرد روشنـــي شعـرا ضيا

اي بــــزرگ استــــاد دانشور بــر آر از خــاك سر

                             چنـــــد در ظلمات بــــــاشــــد چشمـــه آب بقــــــا

تــــابشي كــــن ز آفتـــاب طبــع تــا خفاش كور

                            جـــا كنــــد در چـــاهسار مــــرگ و ســــوراخ فنــــا

بــــاری، ای مـــرد سخن­گستر زجــا بـر خیز زود

                            تــــــا نشینند ایــــــن سخــن ­پـــامال­سازان پیش پا

                           كـــــاين شياطيــــن را شهاب­آســـا بــراني از سمــا

یـــادگـــار است ايـــن سپهر از آفتابـــان سخن

                           استــــوار ایــــن کــــاخ از شالـــــوده­ریـــــــزان کیــــا

رودکی، فردوسی و سعدی، نظامی، انــــوری

                           نـــــاصر خســــرو، جمال­الـــدین، کمـــال و بــــوالعلا

مولوی، خیام و خاقانی، غضـــاری، عنصـــــری

                           فــــرخـــی، حــــافظ، سنـــایــی بـــزم عرفان را سنا

بـــرتر است ایـــن آسمان از دست­یاز جـــاهلان

                           کوتــــه است از ایــــن ثریــــا سنگ اطفـــال ثــــــری

کاخی این­سان آهنین پایه است و پولادینه­پــی

                           سیل نتوانــد شــــد آهــــن­خـــواره و پـــــولـــادخــــا

گر تو باشي يك تنه از صد هزاران بــاک نيست

                           صــــد هــــزاران ساحـــر و از دست موسي يك عصا

صد هزاران پشّه و از بــــاد صــرصـــر يك هبوب

                           صــــد هـــزاران جــــانــور و از صـــور محشـــر یك ندا

صـــد هــزاران زاغ را يــک سنگ بشکافــد رده

                           صــــد هــــزاران خـــرمـــن خس گـــردد از برقی هبا

کـــوه انـــدر کـــوه خــرگوش و ز قلّــه یک پلنگ

                           دشت پــــر از روبهـــان و از شیــر غــژمـان یـک هـرا

کـــاخ انـــدر کـــاخ و از نـــاف زمین یک زلزلــــه

                           دشت انـــدر دشت روبــــاه، از هـــژبران یک هــــــرا

گـــر تـــو در مینو نهفتـــی رخ کنـــون دیـوان تو

                           رشک مینو کــــرد گیتــــی را ز شــــادی و صفـــــــا